قیطریه

در فرهنگ دهخدا جلد یازدهم آورده شده قیطریه ده کوچکی است .

قیطریه ملک میرزا علی اصغرخان اتابک بود و ساختمان کاخ قیطریه که هم اکنون از آن تحت عنوان فرهنگسرای امیرکبیر یاد می شود نیز توسط وی شاخته شد و به قولی آخرین محل اقامت وی قبل از ترور بوده است . پیش از آن بنای مهمی به جز خانه های روستایی در قیطریه وجود نداشت .

گویا شهرداری مدعی شده که اینجا خانه میرزا تقی خان امیرکبیر بوده و توسط وی ساخته شده حال آنکه این سخن اشتباه بزرگی است . امیرکبیر هرگز در قیطریه سکونت نداشت بلکه قزل قلعه متعلق به او بوده و زمین های قزل قلعه به همین مناسبت از 150 سال قبل به امیرآباد موسوم شده است . اصولاً در ایامی که این بنا ساخته شده سالها از شهادت امیرکبیر می گذرد . جالب توجه اینکه شهرداری این ملک را از خانم ویکتوریا مسعود خریداری نموده است که نامبرده از نوادگان مسعود میرزا ظل السلطان می باشد .

نمی دانیم این نامگذاری چه دلیلی دارد ولی هر علتی داشته باشد تنها شاید بتوان آن را بازی تقدیر نامید چون یکی از دو دختر امیرکبیر همسر ظل السلطان ( مسعود میرزا ) بود که مشارالیها با چند واسطه نیای خانم ویکتوریا مسعود بوده است . در سال 1372 کاخ مخروبه قیطریه توسط شهرداری از مشارالیها خریداری و با تعمیرات و تغییراتی به فرهنگسرای امیرکبیر تبدیل گردید . فرهنگسرای امیرکبیر در سال 1379 دچار آتش سوزی شد و قسمتی از آن تخریب شد که مجدداً بازسازی گردید و به شکل کنونی تحت عنوان فرهنگسرای ملل مورد بهره برداری قرار گرفت .

این خلاصه ای از یکصدو اندی سال سرگذشت کاخ و باغ قیطریه می باشد .

در کتاب راهنمای باستان شناسی آورده شده است که برروی تپه های قیطریه آثار مربوط به عصر آهن کشف شده در شهرکی قدیمی به مساحت پانزده هزار متر مربع بنای گورهای با سه هزارسال قدمت وجود دارد . درسال 1348 همزمان با کند و کاوی که توسط اداره باستان شناسی برروی تپه های ، فیلم مستندی به نام ثپه های قیطریه اثر پرویز کیمیاوی نیز تهیه شده است که هم اکنون یک نسخه از آن در سازمان میراث فرهنگی موجود می باشد .

در پی وقوع کودتای 28 مرداد 1332 و تثبیت حکومت سلطنتی ، شاه فرمانی برای زاهدی فرستاد و از خدمات او که تاج و تخت را به وی بازگردانده بود قدردانی کرد و پیامد آن زاهدی و هیئت وزیران و جمعی از افسران بلندپایه و سناتورها و نمایندگان در میدان مخبرالدوله حاضر شدند و از تندیس سمبولیکی که ویژه کودتا ساخته شده بود توسط زاهدی پرده برداری گردید و نام میدان مخبرالدوله به میدان 28 مرداد تغییر یافت . زاهدی نیز تاج گلی نثار تندیس نمود و نام مقتولین 28 مرداد برروی یک پلاک بر پایه تندیس نصب شد .

همان روز زاهدی با شماری از کسانی که در کودتای 28 مرداد با او همکاری جدی و موثر داشتند در مهمانی شاه شرکت جستند و تشویق شدند و شاه یک عکس امضا شده خود را به زاهدی داد و زاهدی شام را با شاه صرف نمود . زاهدی نیز در قیطریه مهمانی برپا کرد و به افسرانی که در جریان کودتای 28 مرداد همکار صمیمی او بودند اتومبیل و ساعت طلا کادو داد .

در سه ماه تابستان 1333 زاهدی باغ و کاخ قدیمی قیطریه را برای اقامتگاه خود برگزید این کاخ که یادگار میرزا علی اصغر اتابک و آخرین اقامتگاه او بود در این زمان متعلق به خانم افتخاراعظم مسعود ( دختر اتابک و همسر اکبر میرزا مسعود صارم الدوله ) بود .

صارم الدوله که با زاهدی دوستی دیرینه داشت این باغ و کاخ را برای چند ماه تابستان در اختیار زاهدی گذاشته بود . زاهدی هرروز بامداد با اسکورت مخصوص خود از قیطریه به محل کار خود می آمد و هنگام غروب به قیطریه برمی گشت از برقراری شب نشینی های پرخرج و تفریحی زاهدی در باغ قیطریه داستان ها گفته شده است .

بد نیست بدانید روز نهم شهریور 1333 در کاخ قیطریه ( فرهنگسرای ملل ) جلسه فوق العاده هیئت وزیران با حضور زاهدی نخست وزیر وقت تشکیل گردید که به موجب آن به دکتر امینی جهت مذاکره با کنسرسیوم نفت اختیار تام داده شد .

منابع :

1-      زندگینامه سپهبد زاهدی تالیف ابراهیم صفاری چاپ انتشارات علمی صفحه 176

2-      راهنمای باستان شناسی ایران تالیف سیلویا مستون چاپ لندن 1972 صفحه 37

3-      زندگینامه سپهبد زاهدی تالیف ابراهیم صفاری چاپ انتشارات علمی سال 1373

4-      زندگینامه سپهبد زاهدی تالیف ابراهیم صفاری چاپ انتشارات علمی صفحه 183

5-      شمیران یا باغ های گمشده تالیف کریستوف لودو با مقدمه ایرج افشار سیستانی چاپ کتاب فروشی دیروز و امروز .