امروزه ديگر به گورستانها به عنوان مكاني جهت تدفين اموات نگاه نميكنند بلكه آن را به عنوان يك سرمايه ملي و حافظه تاريخي يك قوم، شهر و حتي يك ملت نگاه ميكنند مانند گورستان پرلاشرز در پاريس و يا تخت فولاد در اصفهان، ابن بابويه در شهر ري، ولي در تهران مسئولين شهر گويي مسابقهاي را شروع كردهاند به منظور از بين بردن اماكن تاريخي شهر به گونهاي كه ديگر ما از گورستانهاي تاريخي شهر كمتر نشاني مييابيم با ذكر اين مقدمه به معرفي يكي از گورستانهاي تاريخي نا آشنا كه در شمال شهر تهران واقع شده ميپردازيم.
اين گورستان به مساحت دوهزار متر مربع مي باشد كه در جنب باغ و سفارت تابستاني دولت انگليس واقع شده . گورستان داراي باغ بزرگي با ديوارهاي قرمز رنگ مي باشد و در ابتداي خيابان دولت از سمت خيابان دكتر علي شريعتي قرار دارد ديوارهاي آن پوشيده از آجرهاي يكدست قرمز است و ورودي آن درب چوبي است كه مي گويند چهل سال قدمت دارد و بنابر تاريخ متوفيات آن از آخرين مراسم تدفين در آنجا 45 سال مي گذرد و بعد از آن كسي ديگر در آنجا دفن نشده است .
گورستان دولت كه يادگار دو جنگ جهاني مي باشد در مكان زيبا و مصفايي واقع شده و داخل آن در ابتداي بعد از درب ورودي يك بناي گنبدي شكل قرار دارد كه صليب نسبتاً بزرگي بر روي آن حك شده است. حدود پانصد سنگ قبر در آن به چشم مي خورد كه قابل شمارش نيز هست شانزده سنگ هاي يادبود وجود دارد كه نام 4500 مرد وزن در آن حك شده و سنگ يادبود به آنان هديه شده است سنگ قبرها يك شكل و منظم مي باشد و متعلق به كساني است بين سالهاي 1918-1914 ، 1945-1938 در بنادر جنوب در جريان نبرد با دلير مردان تنگستاني كه عليه سلطه استعمارگران انگليسي در ايران به مقابله پرداخته بودند و يا در كوهستانهاي غرب ايران در درگيري با قواي دول محور در اثناي جنگ جهاني اول و يا جنگ جهاني دوم كشته شده بودند. البته در ميان آنها افرادي هم هستند كه به مرگ طبيعي فوت شدهاند كه از محافظان خطوط نفت جنوب (پليس جنوب )، مهندسان توپخانه ، سربازان ، فرماندهان و متصديان خطوط تلگراف بوده اند.
قبلاً اينگونه معروف بود كه گورستان دولت به باغ تابستاني سفارت انگليس تعلق دارد ولي بعدها مشخص شدكه اين زمين متعلق به اليسون سفير وقت انگليس در ايران ميباشد. البته از انگيزه سفير از خريد اين زمين و اختصاص آن به قبرستان چيزي به يادگار نمانده و مالكيت زمين به اليسون نيز بعد از مرگ وي پس از خواندن وصيت نامهاش كه آن را وقف گورستان كرده بود مشخص شد لذا اين زمين مبدل به گورستان گرديد. در روي يكي از سنگ قبرهاي يكي از كاركنان شركت نفت انگليس نوشته شده است.
طلوع خورشيد گذر است
سايه ها فرو مي افتد و اما عشق و
خاطرات هرگز از دست نمي رود.
از آنجا كه اين گورستان يادآور قيام دلير مرداني چون باقر خان تنگستاني ، احمد خان تنگستاني ، شيخ محمد چا كوتاهي ، زائر خصرخان سالار اسلام و رئيس علي دلواري و ساير مبارزين و حافظين كشور عزيز ما ميباشد جا دارد كه شهرداري و يا ساير كساني كه توانايي دارند نسبت به احداث پارك و يا بنايي در جوار اين گورستان كه با تنديس اين بزرگان مزين شده باشد و ياد دلاوري هاي آنان زنده و در معرفي آنان بر جوانان و نوجوانان و كساني كه حوصله مطالعه تاريخ كهن اين سرزمين را ندارد اقدام نمايند.
باشد كه چنين بادا